అర్థం కూలిపోయే అంచుల్లో ఒక తాంత్రిక పరిశీలన
అధ్యాయం 4
అర్థం ఎందుకు భయపడుతుంది?
రచన: చంద్రశేఖర దత్త
అర్థం భయపడుతుంది. ఈ వాక్యం మొదట వినగానే విచిత్రంగా అనిపించవచ్చు. భయం అనేది మనిషికి చెందిందని మనం అనుకుంటాం; అర్థానికి కాదు. కానీ మనస్సు నిర్మించుకున్న ప్రపంచంలో అర్థం ఒక జీవి లాంటిదే. అది నిలబడాలనుకుంటుంది, విస్తరించాలనుకుంటుంది, తన పరిధిని కాపాడుకోవాలనుకుంటుంది. ఈ కోరికలే భయానికి మూలం.
మనిషి అర్థం లేకుండా జీవించలేడని మనం అనుకుంటాం. కానీ నిజానికి మనిషి భయంతో జీవించలేడు. అర్థం ఆ భయానికి ఇచ్చిన పేరు మాత్రమే. ఏదైనా అర్థమైతే, అది మన నియంత్రణలోకి వచ్చినట్టు అనిపిస్తుంది. అర్థం ఇవ్వడం అంటే అజ్ఞాతాన్ని పరిచయంగా మార్చడం. అజ్ఞాతం భయపెడుతుంది; పరిచయం ఊరట ఇస్తుంది. ఈ ఊరటే అర్థం యొక్క అసలు పని.
కానీ జీవితం ఎప్పుడూ అర్థానికి లోబడదు. అది ప్రవాహం. ప్రవాహంలో మార్పు ఉంటుంది, విరోధం ఉంటుంది, విఘటన ఉంటుంది. ఈ మార్పును అర్థం తట్టుకోలేకపోతుంది. ఎందుకంటే అర్థం నిలకడ కోరుకుంటుంది. ఒకసారి ఏర్పడితే అలాగే ఉండాలని ఆశిస్తుంది. కానీ ప్రవాహం అలా ఉండదు. ఇక్కడే భయం మొదలవుతుంది—అర్థం తన పరిమితిని చూసిన క్షణంలో.
మాతంగి ఈ భయాన్ని దాచదు. ఆమె దాన్ని అలంకరించదు. ఆమె దాన్ని నేరుగా ముందుకు తెస్తుంది. అర్థం ఎందుకు భయపడుతుంది అంటే, అది కూలిపోతుందనే అనుమానం మొదలైనప్పుడు. ఒక అర్థం కూలితే, దానితో పాటు మనం నిర్మించుకున్న గుర్తింపు కూడా కూలుతుంది. “నేను ఎవరు?” అన్న ప్రశ్న అర్థాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆ అర్థాలు లేకపోతే ప్రశ్న కూడా నిలబడలేని స్థితి వస్తుంది. ఈ శూన్యమే అర్థానికి భయం.
మనస్సు ఈ భయాన్ని ఎదుర్కొనే బదులు, కొత్త అర్థాలను తయారుచేస్తుంది. ఒక అర్థం సరిపోకపోతే ఇంకొకటి. ఒక సిద్ధాంతం కూలితే ఇంకొక సిద్ధాంతం. ఈ మార్పు మనకు ఎదుగుదలగా అనిపించవచ్చు. కానీ వాస్తవానికి ఇది భయాన్ని వాయిదా వేయడమే. అసలు ప్రశ్నను ఎదుర్కొనకుండా, దాన్ని మరో రూపంలో కప్పిపుచ్చడం.
తంత్రం ఈ ఆటను గుర్తిస్తుంది. అందుకే అది కొత్త అర్థాలను ఇవ్వడంలో ఆసక్తి చూపదు. మాతంగి మార్గం అర్థాలపై నమ్మకం పెట్టమని కాదు; అర్థం కూలిపోయిన స్థితిలో నిలబడమని చెబుతుంది. ఈ స్థితి సులభం కాదు. ఎందుకంటే ఇక్కడ మనస్సుకు ఆధారం ఉండదు. ఆధారం లేకపోవడమే అర్థానికి అసహ్యం.
అర్థం భయపడే మరో కారణం ఉంది. అర్థం అధికారంతో కలిసి నడుస్తుంది. ఎవరు అర్థాన్ని నిర్వచిస్తారో, వారు నియంత్రణను కలిగి ఉంటారు. మతాలు, సిద్ధాంతాలు, నైతిక వ్యవస్థలు—ఇవన్నీ అర్థాల సమాహారాలే. ఈ అర్థాలు కూలిపోతే, వాటి మీద నిర్మించిన అధికారం కూడా కూలిపోతుంది. అందుకే విఘటన ఎప్పుడూ ప్రమాదంగా ప్రకటించబడుతుంది. మాతంగి ఇక్కడ కూడా అంచుల్లోకి తోసివేయబడుతుంది.
కానీ అర్థం భయపడే నిజమైన కారణం మరింత లోతులో ఉంది. అర్థం ఒక వాగ్దానం ఇస్తుంది—“నువ్వు నన్ను పట్టుకుంటే, నీవు సురక్షితంగా ఉంటావు.” ఈ వాగ్దానం అబద్ధం. జీవితం ఎప్పుడూ సురక్షితం కాదు. మరణం, విరహం, మార్పు—ఇవి అర్థాలకు లోబడవు. ఈ నిజం అర్థానికి భయంకరం. ఎందుకంటే అర్థం తన అసమర్థతను అంగీకరించాలి. ఆ అంగీకారం అహంకారానికి విరుద్ధం.
మాతంగి ఈ అహంకారాన్ని చెదరగొడుతుంది. ఆమె అడిగే ప్రశ్న చాలా సరళంగా ఉంటుంది: “అర్థం లేకుండా నువ్వు ఉండగలవా?” ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పడం అసాధ్యం. సమాధానం చెప్పే ప్రయత్నమే మరో అర్థాన్ని సృష్టిస్తుంది. అందుకే తంత్రం సమాధానాలను నిరాకరిస్తుంది. అర్థం కూలిపోయిన చోటే ఉండమని చెబుతుంది.
ఈ చోట ఒక విచిత్రమైన అనుభవం మొదలవుతుంది. అర్థం లేకపోవడం మొదట భయాన్ని కలిగిస్తుంది. కానీ ఆ భయం పూర్తిగా అనుభవించబడిన తర్వాత, అది మారుతుంది. భయం తన శక్తిని కోల్పోతుంది. ఎందుకంటే భయం అర్థాల మీదే నిలబడుతుంది. “ఇది ఇలా జరిగితే ఏమవుతుంది?” అనే ఊహలే భయాన్ని పోషిస్తాయి. అర్థం కూలిపోయినప్పుడు ఊహలకు ఆధారం ఉండదు. అప్పుడు భయం కూడా తడబడుతుంది.
ఇక్కడే కరాళ మాతంగి స్థితి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె భయాన్ని తొలగించదు; భయానికి మూలమైన అర్థాన్ని కూల్చుతుంది. ఈ కూల్చివేతలో మనస్సు నగ్నంగా నిలుస్తుంది. నగ్నత అంటే బలహీనత కాదు. అది అలంకరణల లేమి. ఈ లేమిలోనే చైతన్యం తన అసలు స్వరూపాన్ని అనుభవిస్తుంది—పేర్లు లేకుండా, నిర్వచనాలు లేకుండా.
అర్థం ఎందుకు భయపడుతుంది అన్న ప్రశ్నకు ఈ అధ్యాయం ఒక తుది సమాధానం ఇవ్వదు. సమాధానం ఇచ్చిన క్షణమే మరో అర్థం పుడుతుంది. ఈ అధ్యాయం చేసే పని ఒక్కటే—భయాన్ని పోషించే అర్థాల్ని అనుమానంలో నిలబెట్టడం. ఆ అనుమానం కొనసాగినంతకాలం మనస్సు ఒక అంచుపై నిలబడుతుంది. ఆ అంచే తంత్రపు స్థలం.
కరాళ మాతంగి ఆ స్థలంలోనే ఉంటుంది. ఆమె భయానికి ప్రతివాది కాదు; భయాన్ని సృష్టించే అర్థాలకు విఘాతకురాలు. అర్థం కూలిపోయినప్పుడు మిగిలేది ఏమిటో తెలుసుకోవాలనే ధైర్యమే ఈ మార్గానికి అర్హత. ఆ ధైర్యం ఉన్నంతవరకు, అర్థం భయపడినా, చైతన్యం వెనక్కి తగ్గదు.