అధ్యాయం 3

అర్థం కూలిపోయే అంచుల్లో ఒక తాంత్రిక పరిశీలన
శుద్ధి అనే మిథ్య: అపవిత్రత యొక్క తత్త్వం
రచన: చంద్రశేఖర దత్త
శుద్ధి అనే భావన మనిషి మనస్సులో అత్యంత లోతుగా పాతుకుపోయిన భ్రమల్లో ఒకటి. ఇది ఒక సాధారణ నైతిక ప్రమాణంలా కనిపించినా, వాస్తవానికి ఇది భయానికి పుట్టిన ఒక రక్షణ యంత్రాంగం. మనం ఏదైనా “శుద్ధం” అని ప్రకటించినప్పుడు, దానిని సురక్షితమైనదిగా, నియంత్రణలో ఉన్నదిగా భావిస్తాం. అదే సమయంలో “అపవిత్రం” అనే ముద్ర వేయడం ద్వారా దానిని దూరం పెట్టగలుగుతాం. ఈ దూరం మనస్సుకు ఊరట ఇస్తుంది. కానీ ఆ ఊరటే తత్త్వానికి శత్రువు.
తంత్రం శుద్ధిని ప్రశ్నిస్తుంది. ఎందుకంటే శుద్ధి అనే భావన ఎప్పుడూ విభజన మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది–అది, లోపల–బయట, మనది–పరాయి అన్న విభాగాలు. ఈ విభాగాలే మనస్సును కట్టిపడేస్తాయి. మనం శుద్ధమని పిలిచేది ఎక్కువగా మనకు అలవాటైనదే. అపవిత్రమని పిలిచేది మనకు అసౌకర్యంగా అనిపించేది. ఇక్కడ సత్యం కన్నా సౌకర్యమే ప్రధానంగా పనిచేస్తుంది.
మాతంగి ఈ సౌకర్యాన్ని అంగీకరించదు. ఆమె అపవిత్రత వైపు చూపిస్తుంది. అపవిత్రతను మహిమ చేయడానికి కాదు, కానీ దానిలో దాగి ఉన్న ప్రశ్నను వెలికి తీయడానికి. “ఇది అపవిత్రమని నువ్వు ఎందుకు అనుకుంటున్నావు?” అనే ప్రశ్న. ఈ ప్రశ్నకు మనస్సు దగ్గర సరళమైన సమాధానం ఉండదు. అందుకే కోపం. అందుకే తిరస్కరణ. అందుకే నిషేధం.
శుద్ధి అనే భావన ఎప్పుడూ అధికారంతో కలిసి నడుస్తుంది. ఏది శుద్ధమో నిర్ణయించే అధికారం ఎవరిది? ఏది అపవిత్రమో నిర్ణయించే హక్కు ఎవరిది? ఈ ప్రశ్నలు మనల్ని అసౌకర్యానికి గురిచేస్తాయి. ఎందుకంటే శుద్ధి ఒక తటస్థమైన భావన కాదని, అది ఒక రాజకీయ ప్రక్రియ అని అవి బయటపెడతాయి. మాతంగి ఈ రాజకీయాన్ని బయటకు లాగుతుంది. అందుకే ఆమె ప్రమాదంగా అనిపిస్తుంది.
అపవిత్రత అంటే అశుభం కాదు. అది మనం అంగీకరించని జీవన కోణం. శరీరం, ఆకలి, విరోధం, కోపం, లైంగికత, మరణం—ఇవన్నీ మనం శుద్ధి భావనతో కప్పిపుచ్చాలనుకుంటాం. కానీ తంత్రం అడుగుతుంది: ఇవి లేకుండా మనిషి ఉన్నాడా? ఇవి లేకుండా జీవితం పూర్తవుతుందా? ఈ ప్రశ్నలు మనస్సును గాయపరుస్తాయి. కానీ అదే గాయం చైతన్యానికి ద్వారం.
మాతంగి అపవిత్రతను అంగీకరించమని చెప్పదు; దానిని పరిశీలించమని మాత్రమే చెబుతుంది. పరిశీలన అంటే సమర్థించడం కాదు. అది నిందించడం కూడా కాదు. అది చూడడం. మనస్సు ఎప్పుడూ చూసే దానిని వెంటనే వర్గీకరిస్తుంది—ఇది మంచిది, ఇది చెడ్డది అని. మాతంగి ఆ వర్గీకరణను నిలిపివేస్తుంది. అప్పుడు మాత్రమే అనుభవం తన స్వరూపంలో బయటపడుతుంది.
శుద్ధి అనే మిథ్య కూలినప్పుడు ఒక విచిత్రమైన శూన్యత ఎదురవుతుంది. ఇక పట్టుకోడానికి ప్రమాణం ఉండదు. ఏది సరైనది అనే ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాధానం ఉండదు. ఈ స్థితి భయంకరంగా అనిపించవచ్చు. కానీ ఇదే తంత్రపు స్థలం. ఇక్కడే మనస్సు తన నిజమైన అలవాట్లను చూస్తుంది—ఎంతవరకు అది భయంతో నడుస్తుందో, ఎంతవరకు అది నియంత్రణ కోసం అర్థాలను తయారుచేస్తుందో.
అపవిత్రత యొక్క తత్త్వం మనల్ని ఒక ప్రమాదకరమైన నిజం వైపు తీసుకెళ్తుంది: మనం తిరస్కరించినదే మనలో ఎక్కువగా పనిచేస్తుంది. దాన్ని బయటకు నెట్టడం ద్వారా మనం దాన్ని అంతర్గతంగా మరింత బలంగా చేస్తాం. మాతంగి ఈ విరోధాన్ని బహిర్గతం చేస్తుంది. అందుకే ఆమె మార్గం అసహ్యంగా అనిపిస్తుంది. కానీ ఆ అసహ్యమే నిజాయితీ.
శుద్ధిని వదిలేయడం అంటే అస్తవ్యస్తతలో పడిపోవడం కాదు. అది నియంత్రణ భ్రమను వదిలేయడం. మనస్సు ప్రతిదాన్నీ శుభ్రంగా, స్పష్టంగా, నిర్వచించగలమనే అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టడం. ఈ విడిచిపెట్టడంలో ఒక వినయం ఉంటుంది. అదే తంత్రపు మొదటి గుణం.
ఈ అధ్యాయం ఎలాంటి నూతన నైతికతను ప్రతిపాదించదు. “ఇది శుద్ధం, ఇది అపవిత్రం కాదు” అని చెప్పదు. అలాంటి ప్రకటన కూడా మరో మిథ్యనే సృష్టిస్తుంది. ఈ అధ్యాయం చేసే పని ఒక్కటే—శుద్ధి అనే భావనను అనుమానంలో నిలబెట్టడం. ఆ అనుమానంలోనే మనస్సు కొంతకాలం నిలబడగలిగితే, అపవిత్రత భయంకరం కాకుండా మారుతుంది. అది ఒక ప్రశ్నగా, ఒక అద్దంగా మారుతుంది.
మాతంగి ఆ అద్దం. ఆమె మనకు ఏం చూపించదు; మనమే మనల్ని చూసుకునేలా చేస్తుంది. శుద్ధి అనే ముసుగు తొలగినప్పుడు మనం చూసేది అందంగా ఉండకపోవచ్చు. కానీ అది నిజం. తంత్రం అందాన్ని కాదు, నిజాన్ని కోరుతుంది. అందుకే అపవిత్రత యొక్క తత్త్వం ఈ ప్రయాణంలో తప్పనిసరి అంచు.