అధ్యాయం 1

అర్థం కూలిపోయే అంచుల్లో ఒక తాంత్రిక పరిశీలన.
కరాళ మాతంగి: ఒక దేవత కాదు, ఒక స్థితి
రచన: చంద్రశేఖర దత్త
కరాళ మాతంగిని దేవతగా ఊహించడం మనస్సు చేసే మొదటి తప్పు. దేవత అనే భావన మనకు సాంత్వన ఇస్తుంది. ఒక రూపం, ఒక పేరు, ఒక కథ—ఇవన్నీ కలిసి అర్థం చేసుకోగల ఒక కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తాయి. ఆ కేంద్రం చుట్టూ మనం విశ్వాసాన్ని కూర్చుకుంటాం. కానీ కరాళ మాతంగి అటువంటి కేంద్రాన్ని నిరాకరిస్తుంది. ఆమె రూపంలోకి రావడం లేదు, కథగా మారడం లేదు, ఆరాధ్యంగా నిలబడడం లేదు. ఎందుకంటే ఆమె ఏదో ఒకటి కాదు; ఆమె ఒక స్థితి.
స్థితి అంటే ఏమిటి? అది ఒక వస్తువు కాదు, ఒక సిద్ధాంతం కాదు, ఒక అభిప్రాయం కూడా కాదు. స్థితి అనేది మనస్సు ఒక అంచుకు చేరినప్పుడు ఏర్పడే అంతర్గత పరిణామం. అర్థం ఇక పని చేయని చోట, భాష తడబడిన చోట, నియమాలు అప్రయోజకమైన చోట—అక్కడ ఒక నిశ్శబ్దమైన కానీ తీవ్రమైన చైతన్య కదలిక మొదలవుతుంది. ఆ కదలికే కరాళ మాతంగి.
మనిషి తన జీవితం మొత్తం అర్థాల మీద నిర్మించుకుంటాడు. శుభం–అశుభం, సరైనది–తప్పు, పవిత్రం–అపవిత్రం అనే విభజనలు అతడికి భద్రతను ఇస్తాయి. ఈ విభజనల వల్ల అతడు తనను తాను ఒక క్రమబద్ధమైన లోకంలో ఉన్నవాడిగా అనుభవిస్తాడు. కానీ ఈ క్రమం సహజం కాదు. ఇది భయంతో తయారైన ఒక మానసిక నిర్మాణం. అర్థం అనే ఇటుకలతో నిర్మించిన ఒక గోడ. ఆ గోడ కూలిపోతే లోపల ఏముంటుందో చూడటానికి మనస్సు భయపడుతుంది.
కరాళ మాతంగి ఆ భయానికి పేరు కాదు. ఆమె భయం పుట్టే స్థితి. అర్థం ఇక తనను తాను కాపాడుకోలేని క్షణంలో మనస్సు ఎదుర్కొనే అస్థిరత. ఆ అస్థిరతలో మనిషి మొదటిసారి తన నకిలీ భద్రతలను కోల్పోతాడు. అక్కడే మాతంగి ప్రత్యక్షమవుతుంది—దేవతగా కాదు, సత్యంగా కూడా కాదు, కానీ ఒక నగ్న అనుభవంగా.
“కరాళం” అనే పదాన్ని మనం సాధారణంగా భయంకరమైనదిగా అర్థం చేసుకుంటాం. కానీ ఇక్కడ కరాళత్వం అంటే క్రూరత కాదు. అది నిర్లక్ష్యం కాదు. అది అలంకరణల లేమి. మనం అర్థాలకు వేసుకున్న ముసుగులు తొలగిపోయినప్పుడు కనిపించే నిర్మొహమాటపు నిజం. ఆ నిజం మనకు అసహ్యంగా అనిపించవచ్చు, ప్రమాదకరంగా అనిపించవచ్చు. కానీ అది అబద్ధం కాదు.
కరాళ మాతంగి ఎక్కడ నిలుస్తుంది అంటే—మనస్సు “ఇది నాకు అర్థం కావడం లేదు” అని ఒప్పుకునే అంచులో. ఆ ఒప్పుకోలు చాలా అరుదు. ఎందుకంటే మనస్సు ఎప్పుడూ ఏదో ఒక వివరణను తయారుచేసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తుంది. వివరణ లేకుండా ఉండడం దానికి అసహ్యం. కానీ తంత్రం వివరణను కాదు, విఘటనను కోరుతుంది. అర్థాన్ని కాదు, అర్థం కూలిపోయిన తర్వాత మిగిలే శూన్యాన్ని పరిశీలిస్తుంది.
ఈ శూన్యం ఖాళీ కాదు. ఇది భయంకరమైన శూన్యం కాదు. ఇది అవకాశాల శూన్యం. అర్థాలు ఇక పని చేయనప్పుడు చైతన్యం కొత్త రీతిలో స్పందించడం మొదలుపెడుతుంది. నియమాలు లేకుండా, సిద్ధాంతాలు లేకుండా, పేర్లు లేకుండా. ఈ స్థితిలోనే కరాళ మాతంగి ఒక భావనగా కాదు, ఒక అనుభూతిగా నిలుస్తుంది.
ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన తేడా ఉంది. దేవతను నమ్మవచ్చు. స్థితిని నమ్మలేం. స్థితిని అనుభవించాలి. కరాళ మాతంగి మీద విశ్వాసం పెట్టడం అర్థం లేని పని. ఎందుకంటే ఆమె విశ్వాసాన్ని కోరదు. ఆమె ప్రశ్నను రేకెత్తిస్తుంది. “నువ్వు ఇప్పటివరకు నమ్మింది అన్నీ కూలిపోతే, నువ్వు ఎవరు?” అనే ప్రశ్న.
ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం లేదు. సమాధానం లేకపోవడమే ఈ తత్త్వం యొక్క గుండె. మనస్సు సమాధానాల మీద ఆధారపడి నిలబడుతుంది. కానీ కరాళ మాతంగి మనస్సును సమాధానాల నుంచి విడదీయడానికి వస్తుంది. అందుకే ఆమె మార్గం సాంత్వన ఇవ్వదు. భరోసా ఇవ్వదు. దారిని చూపదు. కేవలం అంచు వరకు తీసుకెళ్తుంది.
అంచు అంటే పతనం కాదు. అంచు అంటే నిలబడి చూడగలిగే స్థలం. అక్కడ నిలబడి, అర్థం లేకపోయినా, భయం ఉన్నా, వెనక్కి తగ్గకుండా చూడగలిగినప్పుడే కరాళ మాతంగి స్థితి మొదలవుతుంది. అది దేవత కాదు. అది దైవత్వం కూడా కాదు. అది మనిషి తన అబద్ధాల్ని వదిలేసిన క్షణం.
ఈ పుస్తకం ఆ క్షణాన్ని పూజించదు. దాన్ని వివరించడానికి ప్రయత్నించదు. ఆ క్షణం చుట్టూ తిరుగుతుంది. అర్థం కూలిపోయే అంచుల్లో నిలబడి, ఏమి మిగులుతుందో చూడడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఆ ప్రయత్నానికి పేరు—కరాళ మాతంగి తత్త్వం.