Your cart is currently empty!
అధ్యాయం 7
భాష కూలిపోయినప్పుడు మిగిలేది ఏమిటి
రచన: చంద్రశేఖర దత్త
మనిషి చైతన్యానికి భాష ఒక ఆశ్రయం. మాటలు లేకుండా ఆలోచన లేదు, వాక్యాలు లేకుండా గుర్తింపు లేదు అన్న నమ్మకం మనలో బలంగా పాతుకుపోయింది. భాష మనకు ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకునే సాధనం మాత్రమే కాదు; మనం ప్రపంచాన్ని ఎదుర్కొనే ఆయుధం కూడా. ఏదైనా అనుభవాన్ని మాటల్లోకి మార్చగలిగితే, అది మన నియంత్రణలోకి వచ్చినట్టుగా అనిపిస్తుంది. అందుకే భాష మనస్సుకు భద్రతను ఇస్తుంది. కానీ అదే భాష తంత్రపు మార్గంలో ఒక అడ్డంకిగా మారుతుంది.
భాష ఎప్పుడూ విభజన మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది–అది, నేను–నువ్వు, ఇక్కడ–అక్కడ అనే గీతలే భాషకు పునాది. ఈ గీతలు లేకుండా మాటలు నిలబడవు. కానీ తంత్రం ఈ గీతలను అనుమానంలో నిలబెడుతుంది. అనుభవం నిజంగా ఈ విభజనలకు లోబడి ఉందా? లేక భాషే అనుభవాన్ని తన రూపంలోకి బలవంతంగా మలుస్తుందా? ఈ ప్రశ్నే భాష విఘటనకు ప్రారంభ బిందువు.
మాతంగి భాషను నాశనం చేయదు; భాష పనిచేయని స్థితికి తీసుకెళ్తుంది. అనుభవం మాటల్లోకి రాని క్షణాన్ని ఎదుర్కొనమంటుంది. ఈ క్షణం మనస్సుకు అత్యంత అసౌకర్యంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే మాటలు లేకపోతే మనం ఏమిటి అన్న ప్రశ్న నిలబడుతుంది. మన గుర్తింపు అంతా కథల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది—నేను ఇలా ఉన్నాను, నాకు ఇది జరిగింది, నేను ఇలా మారాను. ఈ కథలు భాషతోనే జీవిస్తాయి. భాష కూలిపోయినప్పుడు కథలు కూడా కూలిపోతాయి.
భాష కూలిపోవడం అంటే మౌనం మాత్రమే కాదు. ఇది మరింత లోతైన పరిణామం. ఇది అర్థాల వ్యవస్థ మొత్తం తడబడటం. ఒక అనుభవం ఎదురైనప్పుడు దానిని వెంటనే పేరు పెట్టలేకపోవడం. “ఇది ఏమిటి?” అన్న ప్రశ్నకు సమాధానం రాకపోవడం. ఈ స్థితిలో మనస్సు తొందరపడుతుంది. ఏదైనా పదాన్ని పట్టుకుని పరిస్థితిని మూసేయాలని చూస్తుంది. కానీ తంత్రం ఆ తొందరను నిలిపివేస్తుంది.
ఇక్కడే మాతంగి యొక్క కరాళత్వం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె మాటల్ని ఇవ్వదు, ఉపమానాల్ని ఇవ్వదు, వివరణల్ని ఇవ్వదు. ఆమె చేసే పని ఒక్కటే—మనస్సు తన భాషా ఆధారాన్ని కోల్పోయేలా చేయడం. ఈ కోల్పోవడం భయంకరం అనిపించవచ్చు. కానీ ఇది శూన్యం కాదు. భాష లేని స్థితిలో అనుభవం మరింత ప్రత్యక్షంగా ఉంటుంది. అది మేధస్సు ద్వారా కాదు, సంపూర్ణ చైతన్యంతో ఎదురవుతుంది.
భాష ఎందుకు కూలిపోవాలి అనే ప్రశ్న సహజంగా వస్తుంది. ఎందుకంటే భాష లేకుండా సంభాషణ ఎలా? అర్థం ఎలా? కానీ తంత్రం ఇక్కడ ఒక విపరీతమైన సూచన చేస్తుంది—అర్థం భాషతో మొదలవదు. భాష అర్థానికి తర్వాత వచ్చింది. అనుభవం ముందుంది, మాటలు తర్వాత. మనం ఈ క్రమాన్ని మరిచిపోయాం. మాతంగి ఆ మరిచిపోయిన క్రమాన్ని తిరిగి గుర్తు చేస్తుంది.
భాష కూలినప్పుడు మనస్సు తన అలవాట్లను కోల్పోతుంది. తీర్పులు ఇవ్వడం కష్టమవుతుంది. మంచి–చెడు, సరైనది–తప్పు అనే వర్గీకరణలు తడబడతాయి. ఈ తడబాటు మనకు అస్థిరంగా అనిపిస్తుంది. కానీ ఇదే స్థిరత్వం కూలిపోయిన స్థలం. ఈ స్థలంలోనే తంత్రం నిజంగా ప్రారంభమవుతుంది. ఎందుకంటే ఇక్కడ మనస్సు తన పాత రక్షణలను ఉపయోగించలేం.
ఈ స్థితిలో ఒక విచిత్రమైన స్పష్టత పుడుతుంది. ఇది భావనల స్పష్టత కాదు, భావోద్వేగ స్పష్టత కూడా కాదు. ఇది అనుభవం తనంతట తాను ఉండే స్పష్టత. భాష లేకుండా కూడా అనుభవం కొనసాగుతుందన్న అవగాహన. ఈ అవగాహన మనస్సును వినయంగా మారుస్తుంది. ఎందుకంటే ఇక్కడ మనస్సు కేంద్రం కాదు. అది అనుభవంలో ఒక భాగం మాత్రమే.
మాతంగి ఈ వినయాన్ని బలవంతంగా నేర్పదు. ఆమె భాషను కూల్చడం ద్వారా మనస్సును ఆ స్థితికి నెట్టుతుంది. ఈ నెట్టివేత మనకు హింసలా అనిపించవచ్చు. ఎందుకంటే మనం మాటల మీద జీవించాం. కానీ ఈ హింస భౌతికం కాదు; ఇది అహంకారానికి ఎదురైన విఘాతం. అహంకారం భాషతోనే బతుకుతుంది. “నేను తెలుసుకున్నాను”, “నేను చెప్పగలను” అన్న వాక్యాలే దానికి ఆధారం. భాష కూలినప్పుడు అహంకారం కూడా తడబడుతుంది.
భాష కూలిపోయినప్పుడు మిగిలేది ఏమిటి అన్న ప్రశ్నకు ఈ అధ్యాయం ఒక స్పష్టమైన సమాధానం ఇవ్వదు. సమాధానం ఇవ్వడం అంటే మళ్లీ భాషను ఆశ్రయించడం. ఈ అధ్యాయం సూచించేది ఒక్కటే—భాష లేకపోయినా మిగిలేది శూన్యం కాదు. మిగిలేది జీవంతమైన అనుభవం. పేరు పెట్టలేని, నిర్వచించలేని, కానీ తప్పించుకోలేని అనుభవం.
ఈ అనుభవం మతపరమైనది కాదు, తాత్వికమైనది కూడా కాదు. ఇది మానవ అనుభవం యొక్క మూల స్థితి. మనం మాటలు నేర్చుకునే ముందు ఉన్న స్థితి. కానీ అది అమాయకత్వం కాదు; అది అవగాహనతో కూడిన నగ్నత. మాతంగి ఈ నగ్నతను చూపిస్తుంది. అందుకే ఆమె భాషకు అవతల నిలుస్తుంది.
ఈ అధ్యాయం చివరికి మనల్ని ఒక అంచుపై వదిలేస్తుంది. అక్కడ మాటలు లేవు, వివరణలు లేవు. కానీ అనుభవం ఉంది. ఆ అనుభవాన్ని అంగీకరించగలిగితే, భాష తిరిగి వచ్చినా అది ఇక పాత భాషగా ఉండదు. మాటలు వస్తాయి, కానీ అవి ఇక మనల్ని నిర్వచించవు. అర్థాలు పుడతాయి, కానీ అవి ఇక భయాన్ని పాలించవు.
మాతంగి ఈ మార్పును ప్రకటించదు. ఆమె దాన్ని జరగనిస్తుంది. భాష కూలిపోయినప్పుడు మిగిలేది ఏమిటో తెలుసుకోవాలంటే, ఆ కూల్చివేతలో నిలబడగలగాలి. ఈ నిలబడటమే తంత్రపు ధైర్యం. ఆ ధైర్యం ఉన్నచోటే కరాళ మాతంగి తత్త్వం తన అసలైన ముఖాన్ని చూపిస్తుంది—మాటలకి అవతల, అర్థాలకి అవతల, కానీ చైతన్యానికి పూర్తిగా దగ్గరగా.
భాష కూలిపోయినప్పుడు మిగిలేది ఏమిటి
రచన: చంద్రశేఖర దత్త
మనిషి చైతన్యానికి భాష ఒక ఆశ్రయం. మాటలు లేకుండా ఆలోచన లేదు, వాక్యాలు లేకుండా గుర్తింపు లేదు అన్న నమ్మకం మనలో బలంగా పాతుకుపోయింది. భాష మనకు ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకునే సాధనం మాత్రమే కాదు; మనం ప్రపంచాన్ని ఎదుర్కొనే ఆయుధం కూడా. ఏదైనా అనుభవాన్ని మాటల్లోకి మార్చగలిగితే, అది మన నియంత్రణలోకి వచ్చినట్టుగా అనిపిస్తుంది. అందుకే భాష మనస్సుకు భద్రతను ఇస్తుంది. కానీ అదే భాష తంత్రపు మార్గంలో ఒక అడ్డంకిగా మారుతుంది.
భాష ఎప్పుడూ విభజన మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది–అది, నేను–నువ్వు, ఇక్కడ–అక్కడ అనే గీతలే భాషకు పునాది. ఈ గీతలు లేకుండా మాటలు నిలబడవు. కానీ తంత్రం ఈ గీతలను అనుమానంలో నిలబెడుతుంది. అనుభవం నిజంగా ఈ విభజనలకు లోబడి ఉందా? లేక భాషే అనుభవాన్ని తన రూపంలోకి బలవంతంగా మలుస్తుందా? ఈ ప్రశ్నే భాష విఘటనకు ప్రారంభ బిందువు.
మాతంగి భాషను నాశనం చేయదు; భాష పనిచేయని స్థితికి తీసుకెళ్తుంది. అనుభవం మాటల్లోకి రాని క్షణాన్ని ఎదుర్కొనమంటుంది. ఈ క్షణం మనస్సుకు అత్యంత అసౌకర్యంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే మాటలు లేకపోతే మనం ఏమిటి అన్న ప్రశ్న నిలబడుతుంది. మన గుర్తింపు అంతా కథల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది—నేను ఇలా ఉన్నాను, నాకు ఇది జరిగింది, నేను ఇలా మారాను. ఈ కథలు భాషతోనే జీవిస్తాయి. భాష కూలిపోయినప్పుడు కథలు కూడా కూలిపోతాయి.
భాష కూలిపోవడం అంటే మౌనం మాత్రమే కాదు. ఇది మరింత లోతైన పరిణామం. ఇది అర్థాల వ్యవస్థ మొత్తం తడబడటం. ఒక అనుభవం ఎదురైనప్పుడు దానిని వెంటనే పేరు పెట్టలేకపోవడం. “ఇది ఏమిటి?” అన్న ప్రశ్నకు సమాధానం రాకపోవడం. ఈ స్థితిలో మనస్సు తొందరపడుతుంది. ఏదైనా పదాన్ని పట్టుకుని పరిస్థితిని మూసేయాలని చూస్తుంది. కానీ తంత్రం ఆ తొందరను నిలిపివేస్తుంది.
ఇక్కడే మాతంగి యొక్క కరాళత్వం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె మాటల్ని ఇవ్వదు, ఉపమానాల్ని ఇవ్వదు, వివరణల్ని ఇవ్వదు. ఆమె చేసే పని ఒక్కటే—మనస్సు తన భాషా ఆధారాన్ని కోల్పోయేలా చేయడం. ఈ కోల్పోవడం భయంకరం అనిపించవచ్చు. కానీ ఇది శూన్యం కాదు. భాష లేని స్థితిలో అనుభవం మరింత ప్రత్యక్షంగా ఉంటుంది. అది మేధస్సు ద్వారా కాదు, సంపూర్ణ చైతన్యంతో ఎదురవుతుంది.
భాష ఎందుకు కూలిపోవాలి అనే ప్రశ్న సహజంగా వస్తుంది. ఎందుకంటే భాష లేకుండా సంభాషణ ఎలా? అర్థం ఎలా? కానీ తంత్రం ఇక్కడ ఒక విపరీతమైన సూచన చేస్తుంది—అర్థం భాషతో మొదలవదు. భాష అర్థానికి తర్వాత వచ్చింది. అనుభవం ముందుంది, మాటలు తర్వాత. మనం ఈ క్రమాన్ని మరిచిపోయాం. మాతంగి ఆ మరిచిపోయిన క్రమాన్ని తిరిగి గుర్తు చేస్తుంది.
భాష కూలినప్పుడు మనస్సు తన అలవాట్లను కోల్పోతుంది. తీర్పులు ఇవ్వడం కష్టమవుతుంది. మంచి–చెడు, సరైనది–తప్పు అనే వర్గీకరణలు తడబడతాయి. ఈ తడబాటు మనకు అస్థిరంగా అనిపిస్తుంది. కానీ ఇదే స్థిరత్వం కూలిపోయిన స్థలం. ఈ స్థలంలోనే తంత్రం నిజంగా ప్రారంభమవుతుంది. ఎందుకంటే ఇక్కడ మనస్సు తన పాత రక్షణలను ఉపయోగించలేం.
ఈ స్థితిలో ఒక విచిత్రమైన స్పష్టత పుడుతుంది. ఇది భావనల స్పష్టత కాదు, భావోద్వేగ స్పష్టత కూడా కాదు. ఇది అనుభవం తనంతట తాను ఉండే స్పష్టత. భాష లేకుండా కూడా అనుభవం కొనసాగుతుందన్న అవగాహన. ఈ అవగాహన మనస్సును వినయంగా మారుస్తుంది. ఎందుకంటే ఇక్కడ మనస్సు కేంద్రం కాదు. అది అనుభవంలో ఒక భాగం మాత్రమే.
మాతంగి ఈ వినయాన్ని బలవంతంగా నేర్పదు. ఆమె భాషను కూల్చడం ద్వారా మనస్సును ఆ స్థితికి నెట్టుతుంది. ఈ నెట్టివేత మనకు హింసలా అనిపించవచ్చు. ఎందుకంటే మనం మాటల మీద జీవించాం. కానీ ఈ హింస భౌతికం కాదు; ఇది అహంకారానికి ఎదురైన విఘాతం. అహంకారం భాషతోనే బతుకుతుంది. “నేను తెలుసుకున్నాను”, “నేను చెప్పగలను” అన్న వాక్యాలే దానికి ఆధారం. భాష కూలినప్పుడు అహంకారం కూడా తడబడుతుంది.
భాష కూలిపోయినప్పుడు మిగిలేది ఏమిటి అన్న ప్రశ్నకు ఈ అధ్యాయం ఒక స్పష్టమైన సమాధానం ఇవ్వదు. సమాధానం ఇవ్వడం అంటే మళ్లీ భాషను ఆశ్రయించడం. ఈ అధ్యాయం సూచించేది ఒక్కటే—భాష లేకపోయినా మిగిలేది శూన్యం కాదు. మిగిలేది జీవంతమైన అనుభవం. పేరు పెట్టలేని, నిర్వచించలేని, కానీ తప్పించుకోలేని అనుభవం.
ఈ అనుభవం మతపరమైనది కాదు, తాత్వికమైనది కూడా కాదు. ఇది మానవ అనుభవం యొక్క మూల స్థితి. మనం మాటలు నేర్చుకునే ముందు ఉన్న స్థితి. కానీ అది అమాయకత్వం కాదు; అది అవగాహనతో కూడిన నగ్నత. మాతంగి ఈ నగ్నతను చూపిస్తుంది. అందుకే ఆమె భాషకు అవతల నిలుస్తుంది.
ఈ అధ్యాయం చివరికి మనల్ని ఒక అంచుపై వదిలేస్తుంది. అక్కడ మాటలు లేవు, వివరణలు లేవు. కానీ అనుభవం ఉంది. ఆ అనుభవాన్ని అంగీకరించగలిగితే, భాష తిరిగి వచ్చినా అది ఇక పాత భాషగా ఉండదు. మాటలు వస్తాయి, కానీ అవి ఇక మనల్ని నిర్వచించవు. అర్థాలు పుడతాయి, కానీ అవి ఇక భయాన్ని పాలించవు.
మాతంగి ఈ మార్పును ప్రకటించదు. ఆమె దాన్ని జరగనిస్తుంది. భాష కూలిపోయినప్పుడు మిగిలేది ఏమిటో తెలుసుకోవాలంటే, ఆ కూల్చివేతలో నిలబడగలగాలి. ఈ నిలబడటమే తంత్రపు ధైర్యం. ఆ ధైర్యం ఉన్నచోటే కరాళ మాతంగి తత్త్వం తన అసలైన ముఖాన్ని చూపిస్తుంది—మాటలకి అవతల, అర్థాలకి అవతల, కానీ చైతన్యానికి పూర్తిగా దగ్గరగా.